SU KAYNAKLARININ VERİMLİ KULLANIMI

Türkiye’de su kaynaklarının verimli kullanımındaki politikaların yetersizliği, geleceğe ilişkin tehditleri ciddi boyutlara ulaştırmakta. Peki suyu israf etmemek için neler yapabiliriz?

Su ikame edilemeyen, canlılar için en önemli doğal kaynaktır. Özellikle son 20 yıl içinde, artan dünya nüfusu ve bunun sonucu artan su talebi, küresel bir su krizini gündeme getirmiştir. Dünya nüfusu 19. yüzyıla oranla beş kat artmasına rağmen, su kaynaklarının kullanımının on kat arttığı belirlenmiştir. Dünya’nın toplam su rezervi 1.4 milyar km3 [1 km3 = 1 milyar m3 (ton)]. Bu suyun yüzde 97,5’ u okyanuslar ve denizlerde tuzlu su olarak, yüzde  2,5’u da derelerde, göllerde, yeraltında ve kutuplarda (buzul olarak) tatlı su olarak bulunmaktadır.

Tatlı suyun yüzde 68,9’u kutuplarda ve yüksek bölgelerde sürekli buz ve kar olarak, yüzde  30,8’i ise, toprak nemi ve yeraltı suyu olarak bulunur. Dünya su rezervlerinin sadece yüzde  0,3’ü nehir ve göllerde bulunmaktadır. Bütün insanlarda bu suya muhtaçtır. Mevcut suyun; 380 trilyon tonu okyanuslardan, 63 trilyon tonu ise göl ve nehirlerden buharlaşır. Bunun yaklaşık 350 trilyon tonu yağmur, dolu veya kar şeklinde yeryüzüne geri dönerken, kalan kısmı ise, havada nem ve bulut olarak bulunur. Türkiye, dünyanın en hızlı nehirlerinden bir kaçına sahip olsa da, su rezervleri bakımından, alt sıralarda yer almaktadır.

Türkiye’de su kaynaklarının verimli kullanımındaki politikaların yetersizliği, geleceğe ilişkin tehditleri ciddi boyutlara ulaştırmaktadır. Bir insanın biyolojik ve yaşamsal asgari su tüketimi 25 litredir. Ancak, çağdaş yaşamın bir günlük ortalama su tüketim standardı 150 litre olarak kabul edilmektedir. Dünya ülkelerinde değişken olan bu miktar, Türkiye’de ise, kişi başına günlük 217 litredir. Türkiye, üç tarafı suyla çevrili bir ülke olsa da tatlı su varlığı açısından zengin bir ülke sayılmıyor. Türkiye genelinde yıllık ortalama yağış miktarı yaklaşık 643 kilometreküp olup, bu rakam dünya ortalamasının (800 kilometreküp) altında, ortalama 501 kilometreküptür. Bu suyun da 274 kilometreküpü toprak ve su yüzeyi ile bitkilerden buharlaşmalar yoluyla atmosfere geri dönmektedir. 69 kilometreküpü yeraltı suyunu beslerken, 158 kilometreküpü akarsular vasıtasıyla denizlere ve kapalı havzalardaki göllere boşalmaktadır. 4 / 36 2018 Sayılarla İsraf Raporu bir ülkenin su zengini sayılması için, kişi başına yıllık 8.000 – 10.000 m3 su düşmesi gerekir. Türkiye 1.593 m3 lük kişi başına kullanılabilir su miktarıyla, su zengini bir ülke değildir. DSİ verilerine göre, 2030 yılında 100 milyon nüfusa ulaşacak Türkiye’nin kişi başına 1.120 m3 kullanılabilir su miktarıyla, su sıkıntısı çeken bir ülke konumuna gelecektir. Buna göre 2050 veya 2100 yılında Türkiye’yi çok ciddi bir su krizi mücadelesi beklemektedir. Bu tehlikeyi en aza indirmek için, su kaynaklarımız çok dikkatli yönetilmelidir. Bireyler arasında “51-100 TL” su faturası ödeyenler (yüzde 51,6) en yüksek orandadır. Aylık ortalama ödenen su faturası ortalama yaklaşık 79,50 TL’dir. 2017 yılında yapılan Türkiye İsraf Raporu’nun sonuçlarında ise aylık ortalama ödenen su faturası 65,40 TL olarak bulunmuştur. Buna göre 1 yılda aylık su gideri 14,10 TL’lik bir artış göstermiştir. https://ticaret.gov.tr/data/5c51a78e13b8762dc06a72c9/31-01-2019% 20ISRAF% 20RAPORU.pdf)

 

Su ile ilgili ne tür tasarruf tedbirleri alabilirsiniz?

  • Musluklarınız su damlatıyorsa, mutlaka tamir ettirin. Damlayan musluklar günde 30-200 litre suyun ziyan olmasına sebep olur.
  • Musluklarınızın altına suyun birikebileceği kaplar koyun.
  • Dakikada 50-100 damla su akıtan bir musluktan ayda 750 – 1.500 litre arası su israf ediliyor.
  • Suyu çeşmeden içen yerlerde, boruda ısınan su sebebiyle genellikle soğuyuncaya kadar boşa akıtılır. Suyu boşa akıtmak yerine, soğutmak için buz kullanın.
  • Armatür satın alırken, su tasarrufu sağlayıcı özelliği olup olmadığını araştırın.

 

Mutfak

Evde harcanan suyun yüzde 10’u mutfakta kullanılır. Pişirme, temizleme, yıkama ve içme amaçlı su kullanımında birkaç noktaya dikkat ederek harcamanızı kısabilirsiniz.

  • Sebze ve meyvelerinizi akarsuyun altında yıkamak yerine, bir kabın içinde yıkayın. Yıkama sularını daha sonra çiçeklerinizi sulamak için tekrar kullanın.
  • Ispanak, semizotu, pazı gibi yeşil yapraklı sebzeleri ayıkladıktan sonra, ilk yıkama suyuna sirke koyarsanız daha kolay temizlenir.
  • Bulaşık makinaları her yıkamada 15 litre su harcamaktadır. Aynı miktar bulaşığı elde yıkamanın ise bedeli 35 litreden 200 litreye kadar değişiklik göstermektedir.
  • Bulaşık makinalarındaki sıcaklığı 1 derece düşürmek bile yüzde 6 oranında yakıt tasarrufu sağlamaktadır.
  • Elde bulaşık yıkarken, mümkün olan en az miktarda deterjan kullanın. Daha az deterjanı durulamak daha kolaydır. Deterjan yerine doğal ürünler kullanmak çevre için daha iyidir.
  • Bulaşıklarınızı elle yıkamak zorunda kalırsanız eğer, durulamak için doğrudan çeşmeden akarsu kullanmayınız.
  • Önce leğende köpüğü akıttıktan sonra suyunuzu kısık seviyede açınız ve durulayınız. Durulamaya ara verdiğiniz durumlarda suyunuzu kapatmayı ihmal etmeyiniz.
  • Musluğun altına yıkadığınız tabakları üst üste koyduktan sonra durulamaya başlayın. Daha az suyla temizleyebilirsiniz.
  • Elde yıkadığınızda, bulaşık durulama suyunuzu biriktirip tuvaletlere dökmek için kullanabilirsiniz.
  • Bulaşık makinenizi tamamen dolduğunda çalıştırın.
  • Sebze haşlarken üstlerini kapatacak kadar su kullanın ve tencerenin kapağını kapalı tutun. Hem sebzeleriniz daha çabuk pişer, hem de enerji tasarrufu yapabilirsiniz.
  • Makarna ve sebze haşlama sularını dökmeyin, çorbalarınızda kullanabilirsiniz.
  • Donmuş yiyeceklerin buzunun çözülmesi için, akarsuyun altına tutmayın. Kullanmadan bir gece önce buzdolabında çözülmeye bırakın. Daha sağlıklı bir yolu tercih etmiş olursunuz.
  • Sıcak su borularını yalıtkan malzemeyle kaplayın. Boruların ısınmasını beklerken, musluğu açıp suyu ziyan etmemiş olursunuz.
  • Sıcak su tertibatını da termostat ayarının çok yüksek olmamasına özen gösterin. Aşırı derecede ısınmış suyu soğuk suyla ılıtmaya çalışmak israftır.

Çamaşır

Evde harcadığımız suyun yüzde 15-20’si çamaşır yıkamak için kullanılır. Çamaşır için sadece su değil, enerji ve deterjan da harcanır.

  • Çamaşır makinenizi tamamen dolduğunda çalıştırın. Bu şekilde, her yıkamada 10 litreye kadar su tasarruf edebilirsiniz.
  • Elde çamaşır yıkarken, aynı suda önce beyazları, sonra renklileri yıkayabilirsiniz.
  • Çamaşırdan arta kalan suyu yerleri silmek veya tuvaletlerinize dökmek için kullanabilirsiniz.

 

Banyo

Evde en çok su banyoda harcanır. Günlük harcamanızın yüzde 40’ı banyodadır.

  • Banyo yaparken ortalama 120-150 litre su tüketilirken, duş alırken 40-60 litre su tüketiliyor.
  • Dört kişinin bir ailenin her üyesinin duş süresini 1 dakika kısaltmasıyla yılda 18 ton su tasarrufu sağlanmaktadır.
  • Banyo yaparken debisi ayarlanabilir tasarruflu duş başlığı kullanın. Bu duş başlığı dakikada en fazla 9-12 litre su tüketirken, diğer başlıklar 25-30 litre su tüketir.
  • Duş alırken su tasarrufunun en kolay yolu, suyu tasarruflu kullanan duş başlığı kullanmaktır. 6 dakika duş yaptığınızda, tasarruflu duş başlığıyla her duş almada 50 litreye kadar daha az su harcamış olursunuz.
  • Banyo suyunun ısınmasını beklerken, akıtılan suyu bir kovaya doldurun.
  • Yıkanırken, küveti doldurmayı değil, duş yapmayı tercih edin.
  • Küvette yıkanmak isterseniz, sadece yarısını doldurun.
  • Küvetinizi, suyun sıcaklığını kontrol ederek doldurun. Sıcak suyu sonradan ılıtmak su ziyanına yol açar.
  • Banyo suyunuzun akıp gitmesine izin vermeyin. Bu suyu araba yıkamak veya tuvalete dökmek için kullanabilirsiniz.
  • Daha kısa süre duş yapın. Yıkanma sürenizi sabunlanma, yıkanma ve durulanma ile sınırlayın. Tuvaletinizi çöp kutusu gibi kullanarak elinize geçenleri atmayın. Gereksiz yere sifonu çekmeyin.
  • Dişlerinizi fırçalarken, yüzünüzü yıkarken suyu akar vaziyette bırakmayın. Bu şekilde günde 6 litreye kadar sudan tasarruf edebilirsiniz.
  • Bir kişinin günde iki kez 1 dakika boyunca musluk suyunu kapatmadan diş fırçalaması yılda 8 ton su israfına neden olmaktadır.
  • Tıraş olurken ve yüz sabunlarken, musluğu kapalı tutarak günde 15-35 litre su tasarruf edebilirsiniz.

 

Tuvalet

 

  • Tuvalet sifonları en çok su israfı yapılan yerlerden birisidir.
  • Tuvalet rezervuarı (su deposu) 16 litrelik ise, 4 kişilik bir aile tuvalette ayda 7 ton su tüketir. 16 litre yerine, 8 litrelik tuvalet rezervuarıyla ayda 3.5 ton su tasarrufu edebilirsiniz.
  • Bu bakımdan, tuvalet sifonlarınızı gerekmedikçe çekmeyiniz.

 

Bahçe

  • Bahçenizi ve çiçeklerinizi sulamak için, günün serin saatlerini seçin. Sabah ve akşam gün batımı daha iyi zamanlardır. Öğle sıcağında sularsanız, buharlaşma sonucu, suyun büyük bölümünü kaybetmiş olursunuz.
  • Çiçeklerinizi sularken kaldırımları değil, sadece çiçekleri sulayacağınız şekilde hareket edin.
  • Suya fazla ihtiyaç göstermeyen bitkilerin bahçede yetiştirilmesine özen gösterilmelidir.
  • Yaşadığınız yerin iklimine uygun, yerli bitlilerin ekin. Yerli bitkiler daha az su ve daha az bakım ile büyüyebilirler.
  • Kaldırım ve yerleri suyla yıkamak yerine çalı süpürgesiyle süpürün.
  • Kurak zamanlarda bahçenize veya balkonunuza kuşların su içip banyo yapabileceği kaplar koyabilirsiniz.
  • Çok gerekmedikçe arabanızı yıkamayın, nemli bezlerle silerek temizleyiniz.

 

Yağmur Suyu

  • Yağmur suyunu biriktirecek büyük su tankları büyük tasarruf sağlayabilir. Yağmur suyu özellikle bahçe sulamak ve araba yıkamak için kullanılabilir.
  • Bu tür bir su tankı için yeriniz yoksa yağmur veya kar yağdığında kovalara ve leğenlere su biriktirebilirsiniz.
  • Su kıtlığı çeken mesela Avusturalya gibi ülkelerde, yağmur suyu biriktirilerek evin su tertibatına dâhil edilebilmektedir. Nehir kenarında olsak dahi suyu israf etmeden kullanmalıyız. Çünkü suyun alternatifi yok. Suyumuzu koruyalım ve tasarruflu kullanalım.

 

 

Kaynaklar:

http://israf.org/public/admin/filemanager/uploaded/T%C4%B0SVA%20Say%C4%B1larla%20%C4%B0sraf%20Raporu%202018%2020.09.2019.pdf

 

Safety Management Türkiye dergisini okumak için bize yazabilirsiniz.