Kurtarma planı

Doğa HSE Group, Eğitmen, Kubilay Cemal Kakaş

 

Bugüne kadar yüksekte çalışmanın tarihçesinden, yüksekte çalışmada kullanılan ekipmanların teknik
özelliklere kadar birçok konuya değindik. Bütün önlemleri almanıza rağmen yüksekte bir kaza yaşadınız.
Peki ya bu kazalara karşı bir planınız var mıydı?

 

Yüksekte yapılacak çalışmalara başlamak için yapılması zorunlu olan temel 3 adım vardır. Bunlar sırasıyla yüksekte çalışma planı, kurtarma planı, iş iznidir. Ancak ülkemizde yapılan yüksekte çalışmalarda kurtarma planı adımı göz ardı edilmektedir.

İlk adımımız Yüksekte Çalışma Planının oluşturulmasıdır. Yüksekte Çalışma Planını hazırlayabilmek için öncelikle risk değerlendirmesi yapmak gerekir.

Risk değerlendirmesinin yapılmasında dikkat edilmesi gereken süreçler ise;

  • Tehlikelerin tanımlanması
  • Tehlikelerin kime ve nasıl zarar verebileceğinin göz önünde bulundurulması
  • Riskleri değerlendirerek alınacak önlemlere karar verilmesi
  • Bulgular kaydedilmesi ve düzeltici aksiyonların uygulanması
  • Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve gerektiğinde güncellenmesidir.

Risk değerlendirmesini yaptıktan sonra risklere göre yüksekte çalışma planını hazırlamalıyız. Yüksekte çalışma esnasında yaralanmaya neden olabilecek düşme riski olan yerlerde risk kontrol hiyerarşisini de göz önünde bulundurarak ilk düşünmemiz gerekenler;

  • Yapılacak çalışmanın düşme riskinin olmadığı başka bir yerde yapılması,
  • Yukarıdaki maddenin mümkün olmadığı yerlerde, düşme riskini ortadan kaldırmak için önlemler veya ekipmanlar kullanılması,
  • Düşme riski ortadan kaldırılamıyorsa düşme durdurma sistemi ekipmanları dediğimiz çalışanı yere çarpmadan önce durduran ve oluşacak şoku emen parçalardan oluşan kişisel koruyucu donanımlar kullanılmasıdır.

 

Yüksekte yaptığımız çalışmalarda bütün risklerin değerlendirilmesi ve önlemlerin alınmasına rağmen çalışanların kaza geçirme ihtimali vardır. Kazalar ve sağlık problemleri beklenmeyen anlarda gerçekleştiği için bu durumlara ön hazırlık olarak mutlaka kurtarma planı hazırlamamız gerekir. Yüksekte çalışılmaya başlamadan önce çalışanın yüksekte kaza geçirme ve sağlık problemleri yaşaması ihtimalinde ‘KURTARMA’ işleminin nasıl gerçekleşeceği planlanmalıdır.

Kurtarma planı, yüksekten düşmüş ve emniyet kemeriyle askıda kalmış birini güvenli bir şekilde almak için tasarlanmış önceden planlanmış bir strateji veya prosedürdür. Kurtarma işleminde hayati önem taşıyan ekipmanın türü ve yeri hakkında bilgi sağlar. Kurtarma planı; çalışma alanı, yapılacak iş, çalışan sayısı ve çalışanların sağlık ve mental durumlarına göre tasarlanmalıdır.  Kurtarma konusunda yeterli eğitim, deneyim ve bilgiye sahip bir kişi ya da ekip kurtarmadan sorumlu olmalıdır. Kurtarma ekipmanında, yapılan çalışmanın niteliğinde veya yüksekte çalışma koşullarında bir değişiklik olursa, kurtarma personeline bilgi verilmeli ve yılda en az bir kez yenileme eğitimi almaları tavsiye edilmektedir. Acil servislerin (ambulans, itfaiye vb.) profesyonellik alanları ve gerekli teknik ekipmanlara sahip olamama durumlarını göz önünde bulundurmak gerekir. Ayrıca, sahaya gelen acil servislerde bir gecikme olursa, kaybedilen her saniye kazazede için ciddi bir hayati tehlike olacaktır. Bir işveren, çalışanlardan yüksekte çalışmalarını isterse, bu kişilerin beklenmeyen durumda güvenli noktaya geri getirilebilmelerini sağlamalıdır. Ancak bu genellikle göz ardı edilir veya basit bir evrak çalışması olarak değerlendirilir. Aynı zamanda yüksekte çalışan personelin ani sağlık problemlerinin ortaya çıkması ihtimali vardır. Personelin “kendi kendini kurtarması” veya kurtarma operasyonunda rol oynamasının planlandığı durumlarda bireyler beklenmedik bir şekilde iş göremez hale gelebilir.

Çalışanın iş güvenliği ekipmanları arızalandığında ya da hasar gördüğünde güvenli noktaya geri dönmesini sağlamakla, sağlık problemleri yaşama veya önemli yaralanma riskleri olan personelin kurtarılmasını sağlamak arasında fark bulunmaktadır. Her iki durumda da plan yapmak gerekmektedir. Ancak sağlık problemleri yaşanması ve yaralanma gibi olumsuzluklara hızlı bir şekilde müdahale edilmesi ve kazazedenin bilincinin kapalı olacağı öngörülerek doğru yöntemlerin kullanılması gerekmektedir.

Kurtarma planı düşme durdurma sistemlerinin kullanıldığı yerlerde özellikle önemlidir. Kazazedenin bir düşüşten sonra askıda kalma süresi kalıcı yaralanma potansiyelini ve olası ölümcül sonuçların ortaya çıkma ihtimalini artıracaktır. Düşme sırasında meydana gelen herhangi bir yaralanmayı tedavi etme

ihtiyacının yanı sıra, ölümcül sonuçlara yol açabilecek ‘askı travması’ (kan damarlarının daralması ve kan toplanması) olarak adlandırılan askı travmasına karşı da önlem almak gereklidir. Kazazedenin hareketsiz durmasından, pozisyonundan ve kemerin uyguladığı basınçtan dolayı kısa süre içinde normale döndürülemezse askı travması yaşama ihtimali artacaktır. Personel tam vücut tipi emniyet kemerinin sırtındaki ‘D’ halkası kullanılarak bağlandığında düşmeden sonra vücudu dik konumda kalacaktır. Kazazede kısa süre içinde en kötü durum senaryosu olan bayılma ve ölüm meydana gelme olasılığı ile karşı karşıya kalacaktır. Bu nedenle, bilinci yerinde olmayan kazazedeyi en kısa sürede kurtarmak ve güvenli bir noktaya indirdikten sonra (yarı oturur pozisyonda, bacaklar karna çekilmiş vaziyette vb.) uygun şekilde tedavi etmek oldukça önemlidir.

(Askı travması ile ilgili merak ettikleriniz; Bkz: Burak Turan Safety Management Türkiye Haziran Sayısı – Yüksekten Düşme Sonrası Askı Travması)

 

Planlama:

Etkili kurtarma planlaması; yüksekte yapılacak işin türü, ekipmanı, kullanıldığı yer ve çalışanların yetkinliğini içeren faktörlerin etkileşimine bağlıdır. En iyi yaklaşım, kurtarma düzenlemelerini başlı başına yapmak üzere olduğunuz yüksekte çalışma faaliyeti olarak düşünmektir. Bu yaklaşım olayın stresini üzerinizden atmanıza da yardımcı olabilir. İşverenler, yüksekte çalışma risklerini değerlendirmeli ve acil durumlarda kullanılacak ayrıntılı ve sistematik bir kurtarma planı geliştirerek planı kurtarma personeliyle ve yüksekte çalışacak personelle tüm ayrıntılarıyla paylaşmalıdır. Bu planlama ilk aşamada iş yükünü artırır gibi gözükse de  sonrasında kazaları ve oluşabilecek doğrudan ve dolaylı maliyetleri engeller.

Kurtarma planlarında olması gerekenler:

  • Kurtarma personelinin güvenliği
  • Güvenlik ekipmanları için bağlantı noktaları
  • Ekipmanların uygunluğu
  • Kazazedeyi kurtarma yöntemleri
  • Kurtarma prosedürü sırasında bireyin tıbbi veya diğer ihtiyaçları

 

Kurtarma Personelinin sahip olması gereken temel bilgi ve beceriler:

  • Düşme durdurma sistemlerini ve kurtarma ekipmanlarını güvenli bir şekilde kullanabilmesi
  • Düşme tehlikelerini tanıması
  • Düşme koruması ve kurtarma prosedürlerini yürütebilmesi
  • Kullanmadan önce ekipman ve sistemleri inceleyebilecek yeterlilikte olması
  • İlkyardım bilgisine sahip olması

Kurtarma personelinin kurtarmayı mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirebilmesini ve zeminde uygun askı travması ile ilgili ilk yardımın yapılmasını sağlamak için doğru eğitimin verilmesi çok önemlidir. Hem düşme durdurma sistemi bir ekipman ile hem de diğer sistemler ile askıda kalan bir kazazedenin kurtarılması ve tahliyesi için mevcut olan çeşitli sistemler ve yöntemler vardır. Kullanılan sistem ve yöntem, bulunduğu yere, işin türüne ve kullanılan düşme durdurma ekipmanının çeşidine bağlı olacaktır ve bu nedenle yapılacak işe göre uyarlanmalıdır. Kullanılan yöntem ne olursa olsun, kurtarma hızı, askı travmasının ve düşme durdurma sisteminin kazazedeyi tutma esnasında oluşan hasarların (mümkünse) kötü etkilerini önlemek için çok önemlidir ve kurtarma ekibinin en iyi şekilde eğitilmesi gereklidir.

Kurtarma Çeşitleri:

İple erişim teknikleri

İple erişim teknisyenleri; başka hiçbir yöntemle çalışılması mümkün olmayan durumlarda ip üzerinde çalışmak üzere eğitim almış teknisyen lerdir. Ülkemizde geçerliliği olan 2 farklı iple erişim sertifikası vardır. Bu sertifikalar IRATA ve SPRAT kuruluşları tarafından düzenlenmektedir. Bu 2 kuruluş da teknisyenleri üç seviyeye ayırır. Level 1 teknisyenler ip üzerinde sadece çalışmak üzere eğitim alır ve kurtarma yetenekleri çok sınırlıdır. Level 2 teknisyenler, ip üzerinde çalışmanın yanı sıra kurtarma sistemlerini kurmanın  ve L1 personellerinin denetimi gibi konularda da eğitim alırlar. Level 3 teknisyen ise saha süpervizörüdür ve sahası kontrolünü sağlar. İleri düzey kurtarmaları da yapabilecek kapasiteye sahiptir.

Çalışma alanında ulaşması zor, sepetli araçların giremediği veya yaralının ip üzerinde hava hatları kurulması gerektiği yerlerde kurtarma için iple erişim personeli bulundurulmasını tavsiye edilmektedir.

 

 

Makara sistemleri

 

Makara sistemlerinin çalışma prensibi; kurulan sistemin türüne göre taşınması gereken ağırlığı azaltmasıdır. Kurtarmayı yapacak kişilerin makaralar konusunda iyi eğitim almış olması gerekmektedir. Bu sistemlerde her zaman back-up olmalıdır. Makarayı kilitleyebilen bir indirici (descender) ile birlikte kullanılmalıdır.

 

 

 

 

Kurtarma cihazları

Kurtarma cihazları(rescue device) spesifik kurtarma gerektirmeyen neredeyse bütün kurtarmalar için ideal olan basit sistemlerdir. Kurtarma cihazları kullanımı basit olduğu ve kendi içlerinde güvenlik mekanizmaları olduğu için diğer sistemler içerisinde en güvenli olanıdır. İçerisinde dişli sistemi bulunmaktadır. Dişli sistemi direksiyona bağlı olduğu için askıda kalmış kişileri askıdan alabilmek kazazedenin kilosundan bağımsız ve kolay olmaktadır. Birçok markada direksiyonun ortasında mil bulunur, bu mile şarjlı matkap takılarak yükseltme işlemleri çok daha hızlı yapılabilir. Bu avantaj kapalı alan çalışmaları için hazırlanan kurtarma planlarında önemli bir kurtarma ekipmanı olmasını sağlamaktadır. Çalışma sahanızda profesyonel kurtarma personeli bulundurmuyorsanız önerilen  kurtarma yöntemi kurtarma cihazıdır.

 

İş ekipmanları

Askıda kalmış kazazedeye  erişim kolay açık bir alanda ise en kolay kurtarma yöntemi sepetli araçlar kullanılmasıdır. İş ekipmanları ile yapılacak kurtarmalarıda hata payının az olması ve daha hızlı müdahale edilebilmesi sebebi ile kazazedeye ulaşılması, askıdan ve indirme süreçlerinde tercih sebebidir.

 

Yüksekte çalışma gibi ölümlü kazaların en fazla görüldüğü çalışma alanlarına özgü spesifik kurtarma planları profesyonel ve yetkin kişiler tarafından hazırlanmalı, gerekirse profesyonel destek alınmalıdır. Ayrıca kurtarma süreçlerinde kullanılacak ekipmanların seçimi ve süreçte yer alacak çalışanların eğitimleri de yine alanında profesyonel kişiler tarafından sağlanmalıdır.

 

 

Safety Management Türkiye dergisini okumak için bize yazabilirsiniz.