İş güvenliği kafada başlar

Doğa HSE Group, Satış Uzmanı, Kaan Kılıçarslan

İş güvenliği dendiğinde ilk aklımıza baret gelir. Peki baretler bir diğer adı ile kafa koruyucular hakkında ne kadar teknik detay biliyoruz? Kafa koruyucuların çok yaygın olarak bilinmesine rağmen standartlar, kullanım alanları ve özellikleri ne yazık ki ülkemizde çok az biliniyor.

 

 

 

 

Kafa koruyucu Seçimi Yaparken Nelere Dikkat Etmeliyiz ?

Tüm kişisel koruyucu donanımlarımızı (KKD) belirlerken yapacağımız ilk iş aslında çalışma alanındaki riskleri belirlemektir.  Bu risklerde kafa koruyucu dışında farklı bir ekipmana ihtiyacınız var ise bu ekipmanların kafa koruyucu ile entegre edilmesi durumunda yuvaların ve kafa koruyucuya ait ilgili işaretlemelerin uygunluğu kontrol edilmelidir.

Kafa koruyucularda bulunması gereken işaretlemeler şunlardır;

  • Sahip olduğu standardın numarası
  • İmalatçının adı veya tanıtım işareti
  • Üretim yılı ve üç aylık dönemi
  • Boyut veya boyut aralığı (cm). Bu, hem gövdeye, hem de içliğe işaretlemelidir.

Gövde malzemesinin kısaltması (örneğin, ABS, PC, HDPE, vb.) işaretlemelerin bulunmadığı kafa koruyucular kullanılmamalıdır. Kafa koruyucuların raf ömrü üretim tarihinden itibaren 5 yıldır. Üretici firmalar üretim tarihleri için genel olarak aşağıdaki işaretlemeleri kullanmaktadır.

Bu işaretlemeye göre baretin üretim tarihi 2009 yılının 7. ayıdır ( 07 / 2009 ).

 

Baretlerin üretim tarihleri baret gövdesi üzerine kabartma olarak işaretlenir. Bu işaretlemede orta kısımda bulunan sayılar üretildiği yılı belirtir. Her yılın üstünde 12 kutu bulunur, bu kutular ayları simgelemektedir.

 

Bu işaretlemeye göre baretin üretim tarihi 2013 yılının 6. Ayıdır ( 06 / 2013 ).

 Bu işaretlemede ise ortada bulunan sayı baret üretim yılını belirtir. Tüm aylar yıl çevresine işlenmiş olup orta kısımda bulunan ok işareti üretildiği ayı göstermektedir.

  • Kafa Koruyucularda Bulunması Gereken Zorunlu Özellikler

a) Şok absorpsiyonu 1 metre yükseklikten düşen 5 Kg’lik objenin baş kalıbına iletilen kuvveti 5,0 kN’dan daha büyük olmamalıdır.

b) Delinmeye karşı direnç düşürülen 3 Kg’lik kütlenin ucu baş kalıbının yüzeyi (kafa tası) ile temas etmemelidir.

c) Aleve karşı dayanım gövde malzemeleri alevin uzaklaştırılmasından 5 s geçtikten sonra alev etkisiyle yanma göstermemelidir.

  • Kafa Koruyucularda Bulunan İsteğe Bağlı Özellikler

a) Çok düşük sıcaklık

(-20ºC veya -30ºC): Baret, -20°C ± 2°C veya -30°C ± 2°C sıcaklıkta (hangisi uygunsa) 4 h ile 24 h arasında bekletilerek test edildiği yöntemdir.

b) Çok yüksek sıcaklık

(+150ºC)

c) Elektrik özellikleri

Bu şart, 440 V a.a.’ya kadar elektrik iletkeni ile kısa süreli kazaen temasta, baret kullanıcısını koruma amaçlıdır.

d) Yanal deformasyon

Baretin azami yanal deformasyonu 40 mm’yi, kalıcı yanal deformasyonu ise 15 mm’yi aşmamalıdır. Baret, çapraz (enine) sıkıştırma kuvvetlerine maruz bırakılır ve deformasyonlar ölçülür. LD işaretlemesi ile gösterilmektedir.

e) Ergimiş metal sıçramasına karşı koruma

Ergimiş metalden dolayı delinmemelidir. Kendi esas düzlemine dik açıda ölçüldüğünde 10 mm’den büyük bir deformasyon göstermemelidir. Ergimiş metalin dökülmesi bittikten 5 s sonra alev emisyonu ile yanmamalıdır. MM işaretlemesi ile gösterikmektedir.

 

Baret Çeşitleri

Baret çeşitleri ve standartlarına geldiğimizde 4 farklı kafa koruma tipi mevcuttur. Bunlar; endüstriyel baretler, yüksekte çalışma ( Dağcı Tipi ) baretleri, kepler ( bumcap olarak da bilinir ) ve itfaiyeci baretleridir.

 

  1. ENDÜSTRİYEL BARET

Genel olarak en çok tercih edilen ve en bilinen kafa koruyucudur. Endüstriyel baretler çalışan sınıfına ve yapılacak işe göre farklı renklerde ve standartlarda üretilmektedir. Standartlarda ise en çok bilinen EN397 tüm baretlerde bu standart olmak zorunda fakat yerini yavaş yavaş EN14052 standardına bırakmaktadır.

EN397 kapsamında baret sadece tepeden test edilir ve yanal darbe testi bulunmamaktadır. 49 joul darbe testi sadece baretin tepe noktasında 50mm çaplı bir alanda yapılır. Delme testi ise 1 mt.’ den yapılmaktadır. Bu standart haricinde farklı bir standarda sahip olmayan baretlerin kullanılmamasını önerilmektedir.

EN14052 kapsamında yüksek performanslı endüstriyel tip baretler için yanal darbe koruması gereksinimleri içerir. Test toplamında 150 joule ( 100 joul tepe noktası + 50 joul yan kısımları ) dayanıklı olması gerekmektedir. Delinme testi ise 2,5 mt.’den düz keskin ve sivri uçlu bir şakülün düşürülmesi sonucu çıkan darbe enerjisi 25 joul , baretin yan kısmına 2 mt.’den düşürülmesi sonucu çıkan enerji 20 joule dayanıklı olmasıdır.

EN397 ve EN14052 endüstriyel baretlerin olmazsa olmaz standart’ larıdır. Bu standartlar dışında yapılacak işe göre ( elektrik çalışmalarında ve yüksekte yapılan çalışmalar ) ek standartlar olmalıdır.

EN50365 standartı, endüstriyel emniyet baretlerinin alçak gerilim tesislerinde kullanım için elektriksel olarak yalıtılması için kullanılan bir standarttır. Yüksek verimlilik ve maksimum güvenlikle çalışmak için üretilir.

Bu standart 1000V.a.c ya da 1500V.d.c potansiyel tehlikesi olan çalışma alanlarında kullanılır. Baret üzerindeki işaretlemesi aşağıdaki gibidir.

+ Class Numarası + Batch No

 

 

 

Yüksek Gerilim çalışmalarında ise EN standarlarına göre test edilmiş bir kafa koruyucu mevcut değildir. Yüksek gerilim çalışmalarında kullanılacak baret üzerinde ANSI/ISEA Z89.1-2009 bulunmalıdır.

 

ANSI ( American National Standards Institute; Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü) işaretlemesi ANSI/ISEA Z89.1-2009 ClassE Type1 olarak baret üstüne işlenir.

 

Class G : 2.200 Volt ile test edilmektedir.

Class E : 20.000 Volt ile test edilmektedir.

Type 1 : Dikey darbe testi.

Type 2 : Dikey + Yanal darbe testi.

 

  1. Yüksekte Çalışma Bareti( Dağcı Tipi Kask )

Adından anlaşıldığı gibi yapılan çalışmalarda kişinin yüksekten düşme riski var ise kullanılması gereken baret tipidir. Dağcıların kullandıkları baretlerde EN12492 standardı olması yeterlidir.

EN12492 kapsamında

  • Darbe emilimi, dikey, yatay, önden, arkadan
  • Delinme direnci
  • Taşıyıcı parça (çene kayışı minimum 500 N’de serbest kalır)
  • Taşıyıcı parçanın gücü: Çene kayışı maksimum 25 mm esneme gösterebilir
  • Taşıyıcı parçanın etkililiği: Baret kafadan kaymamalıdır.

Yüksekte çalışma baretlerinde EN12492 standardı yeterli olsa da endüstriyel tarafta yapılan işlerde aynı zamanda EN397 standardının bulunması da tavsiye edilmektedir.

 

  1. Kep( Bumcap )

Konforlu olması sebebi ile bir çok firma tarafından tercih edilmektedir., EN812 standardına sahiptir. Bu standart kepin 5 kg şakulün 25 cm mesafeden 12 kJ enerji ile 4 kez çarpmasıyla test edilir. Kepler başı çarpmalara ve sürtmelere karşı korumaktadır.  Başa cisim düşme tehlikesi olan alanlarda ( depo, vinç altları, inşaat sahası vs. ) Kep kullanımı uygun değildir.

 

  1. İtfaiyeci Baretleri

 İtfaiyeci kasklarında yüz koruma vizörü üzerine entegre edilmiş ve bu vizör geriye itilebilir olmalıdır.

Ense koruma entegresi için uygun yuvaları bulunmalıdır. Dikkat etmemiz gereken standarlar ise ;

EN ISO 443:2008 kapsamında binalarda ve diğer yapılarda yangınla mücadele ederken çarpma, nüfuiyet ile ısı ve alev etkilerine karşı temel olarak başın üstünü koruyan itfaiyeci başlıkları için asgari gereklilikleri kapsar.

EN 166:2001 farklı tipteki kişisel göz koruyucularına ait fonksiyonla ilgili özellikleri kapsar.

EN 14458:2018 sadece koruyucu kasklarda kullanım için tasarlanmış yüksek performanslı yüz koruma vizörlerinin gerekliliklerini kapsar.

 

Kafa Koruyucu Renkleri Nasıl Belirlenir?

Kafa koruyucuların renk dağılımı ile ilgili herhangi bir standart bulunmasa da çalışma yaşamından genel olarak aşağıdaki sınıflandırma ile kullanılmaktadır.

 

Beyaz Baret : Yöneticiler, ziyaretçiler

Sarı Baret : Çalışanlar

Mavi Baret : Bakım, mekanik ekipleri

Kavuniçi Baret : Ustabaşı, teknisyen

Kırmızı Baret : İş güvenliği uzmanı, acil durum ekipleri, kalite kontrol ekipleri

 

Elbette ki kafa koruyucuların renklerinin uygunluğunda önce işe uygunluğu bizler için daha önemli bir konudur. Tüm kafa korumalar bir birine benzese de farklı kullanım alanlarına göre farklı standartlarımızı belirlemeliyiz.

Genel olarak baretlerde EN397 olmazsa olmaz standardı yeterli olsa da daha ileri seviyede test edilen EN14052 standardının da kafa korumada bulunması kişiye daha yüksek koruma sağlayacaktır.

İş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçmek için “güvenlik kültürü” kavramını benimseyip hayatımıza entegre etmeliyiz.  Güvenlik kültürünü benimseme de de en büyük engel önyargılarımızdır. “İş Güvenliği Kafada Başlar!”.

Güvenli ve kazasız çalışmalar dilerim.

 

Safety Management Türkiye dergisini okumak için bize yazabilirsiniz.