İnşaat sektöründe sağlık ve güvenlik

Hasan Söylemez

B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

 

Ülkemizin en önemli istihdam alanlarından ve ekonomimizin en temel çarklarından biri olan yapı sektöründe firmalar/işverenler İSG faaliyetlerini farklı organizasyonlar ile yürütebilmektedir. 

İnşaat sektöründe sıkça tercih edilen taşeronlaşma sistemi İSG faaliyetlerinin yürütülmesinde önemli bir değişkendir. Yapı alanında birbirinden bağımsız firma sayısı arttıkça koordinasyonun sağlanması da o derece zorlaşmaktadır. İmalat sahasının büyüklüğü de en az taşeronlaşma kadar önemli bir noktadır. Yapı sektörlerinden olan alt yapı ve üst yapı çalışmalarında ülkemizde her geçen gün önem kazanan iş güvenliği faaliyetlerinin yürütülmesinde iki farklı istihdam şekli tercih edilmelidir.

  1. Firma (İşveren/Taşeron) bünyesinde görevlendirme

 

  1. OSGB bünyesinden hizmet alınması

Firma bünyesinde uzman istihdam edilmesi çalışan açısından firmaya karşı aidiyet hissetmesine sebep olacağından çalışanın işe daha bağlı olmasını sağlayabilir. İşveren ve firma yönetimi ile daha yakın ilişki içerisinde olacağından sürece hâkimiyetini arttıracaktır.  İşlerin yürütülmesinde kolaylık sağlayacaktır. Her firmanın farklı uzmanı olması tam zamanlı olmasa da sahadaki uzman sayısının fazla olmasına, farklı tecrübeleri bulunan uzmanların sahada bulunmasına ve dolayısıyla farklı bakış açıları ile uygunsuzlukların daha kolay tespit edilebilmesine açısından bir artıdır.

Taşeronların kendi bünyesinde İSG faaliyetlerini yürütmesinin eksi yönlerinin başında ise çok tehlikeli sınıfta 250 çalışandan az çalışanı olan firmalarda yarı zamanlı uzmanların görevlendirilmesi uygunsuzlukların tespitinin gecikmesine/fark edilmemesine ve tam zamanlı olmaması durumunda diğer firmaların uzmanları ile koordinasyon sağlanmadığından dış tehlikelere karşı önlem alınmasında ve koordinasyonun sağlanmasında geç kalınabilmesi gelmektedir.

 

İş güvenliği faaliyetlerini her taşeronun kendi bünyesinde bulunan uzmanlar tarafından yürütüldüğü durumlarda mutlaka ana işveren tarafında saha çalışmalarının koordinasyonu sağlanmalıdır. Her firmanın yarı zamanlı uzmanları farklı günlerde çalışma yürüteceğinde ciddi riskler oluşturabilmektedir.

İnşaat projelerinde en çok tercih edilen diğer bir istihdam şekli ise ana işveren çatısı altında tüm iş güvenliği faaliyetlerinin bir Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından yürütülmesidir. Bu istihdam şeklinin en önemli artısı tüm uzmanların tam zamanlı sahada bulunması ve koordinasyonun çok daha kolay sağlanabilmesidir. Tüm firmaların çalışmalarını iş izin sistemleri yürütülmesi ile birçok tehlike ortaya çıkmadan engellenebilir. Yine uzmanların imalat kalemlerine göre firmalara atanması, uzmanların işini kolaylaştıracaktır. Şöyle ki tüm dış cephe işlerinin tek bir uzman kontrolünde yürütülmesi altlı üstlü çalışmaları engelleyecek ve iş planının daha kolay yürütülmesini sağlayacaktır. Her iki istihdam türünün de artıları ve eksileri bulunmaktadır. Değerlendirme yapıldığında uzmanların tam zamanlı bulunduğu çalışma ortamlarında koordinasyonun çok daha kolay sağlanabildiğinden verim açısından incelendiğinde daha az uzman ile daha verimli çalışma yürütüleceği aşikardır.  Bunlar göz önünde bulundurulduğunda asıl önemli olan nokta uzmanların daha aktif rol olarak birbirileri ile etkileşim halinde çalışmalarıdır.

İnşaat sektöründe İSG faaliyetlerinin yürütülmesinde saha gözetmenleri  çok önemlidir. Sadece bir İSG profesyonelinin dokümantasyon, eğitimler ve diğer prosesler sebebiyle sürekli sahada bulunması pek mümkün değildir. Yapı alanları aktif alanlar oluştuğunda her an yeni bir tehlike ortaya çıkabilmektedir. Sahanın gözetimsiz bırakılması söz konusu olmamalıdır. Çalışmalar devam ettiği sürece saha gözlemleri aracılıyla ortaya çıkan tehlikelere müdahale edilmelidir.

İnşaat Sektöründe Yüksekte Çalışma İş Kazalarının Ana Sebebi.

Yapı sektöründe gerçekleşen ölümlü iş kazaları incelendiğinde ‘’Yüksekte çalışmalar’’da yaşanan kazalarının ölümle sonuçlanma oranının diğer kaza türlerine göre açık ara birinci olduğu görülmektedir. Ülkemizde bulunan yönetmelik ve kanunlarda yüksekte çalışmalar hakkında standartlar belirlenmiştir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’inde ‘‘Seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma; yüksekte çalışma olarak kabul edilmiştir.  Yine kullanılacak ekipmanlar ile ilgilide standartlarda aynı yönetmelik içerisinde tanımlanmıştır.

Yüksekte çalışmalarda kullanılacak ekipmanların;

1 metre yüksekliğinde ana korkuluğu

47 santimetre yüksekliğinde ara korkuluğu

15 santimetre yüksekliğinde topukluğu

Korkulukların dikey olması durumunda ara boşluklar 25 santimetreyi geçmeyecek şekilde dikmeleri,

Hareketli iskele ise kilitli tekerleri, sabit iskele ise ayak plakaları

Güvenli ulaşım merdiveni bulunmalıdır.


 

Yüksekte Çalışma Proseslerinde En Sık Karşılaşılan Uygunsuzluklar

1.Güvensiz Hareketler

2.Hatalı Ekipman Seçimi

3.Yetersiz Denetim

4.Çalışma Planı/Ekipman Eksikliği

 

1.Güvensiz Hareketler

İş kazalarında da olduğu gibi yüksekte çalışmalarda da en çok karşılaşılan uygunsuzluk çalışanların emniyetsiz hareketlerde bulunmasıyla ortaya çıkmaktadır. Çalışanlar genellikle zaman baskısı, üşengeçlik vb. etkiler ile tehlikeli hareketlerde bulunmaktadır. Sıkça karşımıza çıkabilecek tehlikeli hareketler; iskele merdivenin kullanılmaması/iske-leye tırmanarak çıkma, hasarlı ekipman kullanımı, iskele parçalarının sökülmesi, uygunsuz yüksekte çalışma ekipmanı kullanılması(boya kovası, strafor veya taşyünü paketleri, gaz beton, tuğla vb.), gerekli durumlarda kişisel koruyucu donanım kullanılmaması, kişisel koruyucu donanımın hatalı kullanımı(emniyet kemerinin hatalı giyilmesi), üzerinde çalışan var iken iskelenin hareket ettirilmesi vb.

 

2.Hatalı Ekipman Seçimi

Yüksekte çalışmalarda yaşanan kazaların en önemli sebeplerinden biri de hatalı ekipman seçimidir. Yapılan en büyük hata tek bir yüksekte çalışma ekipmanı ile tüm işlerin yürütülmeye çalışılmasıdır. Ekipman seçiminde dikkat edilmesi gereken birçok husus vardır. Bunlar;

-Maksimum ve minimum çalışma yüksekliği

-Yapılacak iş türü

-İskele/merdiven üzerine istiflenecek malzemelerin özellikleri/ağırlığı

-İskele üzerinde çalışacak personel sayısı

-Çalışma alanının büyüklüğü

-Ekipman kullanım süresi(Kısa süreli işler için mümkün olan en hafif ekipman tercih edilmelidir.)

Yüksekte çalışma ekipmanı seçiminde çalışma yüksekliğinin tespit edilmesi ilk adım olmalıdır. Azami yüksekliğe uygun ekipman seçilmesi faydalı olacaktır. İşin ağırlığı(iskele üzerine istiflenecek malzemeler vb.), çalışma ortamının özellikleri (zemin engebeli ise ayarlı ayaklar tercih edilmelidir) ve iş kalemi(boya, gaz beton imalatı) de göz önünde bulundurulmalıdır.

 

3.Yetersiz Denetim

Yüksekte çalışma ekipmanlarının seçimi kadar denetimi ve kontrolü de çok önemlidir. Yapı sektörü gibi ağır işlerde kullanılan ekipmanlar sıkça hasar görebilmekte ve tehlike yaratmaktadır. Yüksekte çalışmalarda kullanılacak ekipmanlar periyodik olarak kontrol edilmeli ve mutlaka etiketlenmelidir. Etiket üzerinde kontrol tarihi, kontrol eden, imza ve bir sonraki kontrol tarihi bulunmalıdır. Ayrıca yüksekte çalışma ekipmanları üzerinde maksimum çalışan sayısı ve azami taşıma kapasitesi asılmalıdır. Çalışanlar bilgilendirilerek otokontrol sistemi oluşturulmalıdır.

Yapı alanları birçok tehlike ile doludur. Çalışmalar başlamadan alanların ehil kişilerce mutlaka kontrol edilmelidir. Bu kontrollerde çalışma alanlarındaki boşluklar giderilmeli ve düşme noktaları kapatılarak güvenli çalışma ortamı sağlanmalıdır.

 

4.Çalışma Planı/Ekipman Eksikliği

Yüksekte çalışmalarda yaşanan kazaların en büyük sebebi çalışanların inisiyatif alarak tehlikeli hareketlerde bulunmasıdır. Bu durumun önüne geçmenin en kolay yolu çalışma planı oluştu-rarak inisiyatif alınmasını engellemektir. Çalışma planlarının ehil bir ekip tarafından oluşturulması kazaları büyük oranda engelleyecektir. Bu ekip içerisinde çalışmadan sorumlu mühendis, iş güvenliği uzmanı ve sahadan bir formenin bulunması çalışma planının daha güvenli ve daha uygulanabilir olmasını sağlayacaktır. Çalışma planlarında bulunması gerekenler;

-Çalışma alanına ulaşımın hangi yoldan nasıl sağlanacağı

-Çalışmada kullanılacak ekipmanların listesi

-Çalışmaların adım adım anlatılması

-Yüksekte çalışma ekipmanlarının doğru kullanımı

-Çalışma esnasında karşılaşılması muhtemel tehlikeler ve yapılması gerekenler

-Kişisel koruyucu donanım kullanımının önemi

-Sorumlu formen ve mühendis bilgileri

-Gerekli uyarı ve ikazlar

Yüksekte çalışma başlı başına bir yönetim planına tabii tutulması gereken bir faaliyettir. Yukarıda bahsettiğimiz üzere  yüksekte çalışmalar yapı sektöründe kazaların en büyük sebebidir ve geri dönülemez sonuçlar doğurabilir. Yüksekte çalışmalar başlamadan önce detaylıca planlanmalı ve personel seçiminde gerekli eğitimleri almış, tecrübeli ve iş güvenliği yüksek kişiler seçilmelidir. Çalışmalar gözetim altında yürütülmelidir. İnşaat sektöründe yapılacak tüm çalışmalar için iş öncesi yapım metotları belirlenip çalışma planları oluşturulmalıdır. Yapım sürecindeki uygunsuzlukların tespiti için sadece İSG profesyonellerinin değil tüm paydaşların iş sağlığı güvenliği bilincinde olması açısından iş güvenliğinin kurallar bütünü değil bir kültür olduğunu benimsemesi kaçınılmaz bir gerekliliktir.

 

 

Safety Management Türkiye dergisini okumak için bize yazabilirsiniz.